Co to jest mouthfeel? Odczucie w ustach, konsystencja i przykłady
Mouthfeel to odczucie, jakie jedzenie lub napój daje w ustach: chrupiące czy miękkie, kremowe czy ciągnące się, gładkie czy ziarniste, śliskie czy suche. To coś innego niż smak (słodki, kwaśny, słony, gorzki, umami) i zapach. Największą część stanowi konsystencja, a ona jest jednym z głównych powodów, dla których ludzie kochają albo odrzucają jakieś jedzenie.
Mouthfeel, smak i konsystencja: czym się różnią?
Smak to to, co wyczuwa język (słodki, kwaśny, słony, gorzki i umami); mouthfeel to wszystko, co czujesz w ustach. Angielski słownik Merriam-Webster opisuje słowo „mouthfeel” jako wrażenie, jakie jedzenie lub napój wywołuje w ustach, i notuje je od 1951 roku. Po polsku najczęściej mówi się o konsystencji albo o odczuciu w ustach. Konsystencja to największa część mouthfeel: twarde czy miękkie, chrupiące czy ciągnące się, gładkie czy ziarniste. Do mouthfeel należą też wrażenia, które nie są konsystencją w ścisłym sensie, na przykład szczypanie bąbelków albo suche ściąganie cierpkiej czarnej herbaty.
Dwa produkty mogą smakować prawie tak samo, a w ustach być zupełnie inne. Dojrzałe i przejrzałe jabłko są tak samo słodkie, ale jedno jest chrupiące i soczyste, a drugie mączyste. Dla wielu osób właśnie to decyduje, czy zjedzą je do końca.
Słowa opisujące konsystencję jedzenia, z przykładami
Tymi słowami najczęściej opisujemy, jak jedzenie zachowuje się w ustach. Przy każdym są produkty, w których czuć to wyraźnie.
| Słowo | Jak to się czuje | Przykłady |
|---|---|---|
| Chrupiące, cienkie (crispy) | Suche i łamliwe; pęka od razu z wysokim, głośnym dźwiękiem | Chipsy, cienkie krakersy, smażona cebulka |
| Chrupiące, twarde (crunchy) | Zwarte i twarde; podczas żucia pęka wiele razy, niższym dźwiękiem | Surowa marchewka, orzechy, granola |
| Sprężyste, ciągnące się | Odbija pod zębami i wymaga wielu kęsów | Mochi, bajgle, perełki tapiokowe, kalmary |
| Kremowe | Gęste, miękkie i gładkie; rozlewa się po języku | Budyń, dojrzałe awokado, jeżowiec |
| Puszyste | Lekkie, pełne drobnych pęcherzyków, łatwo ustępuje | Mus, beza, miękisz świeżego chleba |
| Galaretowate | Miękkie i drżące; ślizga się, ale trzyma kształt | Galaretka owocowa, panna cotta, białko jajka stuletniego |
| Śliskie, oślizgłe | Oblepia usta, może ciągnąć się nitkami | Okra, natto, surowe ostrygi |
| Mączyste | Miękkie, ale suche i ziarniste; rozpada się na okruchy | Przejrzałe jabłko, niektóre gotowane fasole |
| Kruche, delikatne | Łatwo ustępuje pod zębami | Długo duszone mięso, dojrzała gruszka |
| Tłuste, otulające | Zostawia warstwę, która trzyma się po przełknięciu | Masło, sosy śmietanowe, tłuste ryby |
| Musujące | Szczypie na języku | Woda gazowana, cola, kombucha |
| Cierpkie | Suche i szorstkie; usta się ściągają | Mocna czarna herbata, niedojrzałe kaki |
Crispy i crunchy: dwa rodzaje chrupania
Po polsku jedno i drugie jest „chrupiące”, ale angielski rozróżnia crispy (suche, łamliwe, pęka od razu z wysokim dźwiękiem) i crunchy (zwarte, pęka wiele razy z niższym dźwiękiem). Takie rozróżnienie proponuje przegląd badań z 2013 roku (zobacz źródła). Crispy to według niego suchy, sztywny produkt, który przy gryzieniu przednimi zębami pęka szybko i w całości, z głośnym, wysokim dźwiękiem. Crunchy to produkt zwarty, żuty zębami trzonowymi, który pęka wiele razy, z głośnym, niskim dźwiękiem.
Badacze przyznają, że granica jest nieostra. Ludzie, słowniki i naukowcy używają tych słów różnie, a wiele badań traktuje je prawie jak synonimy. Chipsy to typowy przykład crispy, a surowa marchewka albo garść orzechów to crunchy.
Dlaczego konsystencja decyduje, czy coś ci smakuje
Od dawna wiadomo, że konsystencja to jeden z głównych powodów, dla których ludzie odrzucają jedzenie. Badanie z 2015 roku (zobacz źródła) poszło krok dalej: w ankiecie internetowej wśród 500 osób w USA podzielono badanych według tego, jak najchętniej jedzą. Autorki nazywają to zachowaniem w ustach.
- Lubiący długo żuć (chewers, 43%) wybierają jedzenie, które można długo przeżuwać.
- Lubiący mocno gryźć (crunchers, 33%) wybierają jedzenie, które pęka przy gryzieniu.
- Lubiący miękkie (smooshers, 16%) wolą miękkie jedzenie, które rozchodzi się w ustach, na przykład budyń.
- Lubiący ssać (suckers, 8%) wybierają twarde rzeczy, które długo zostają w ustach, na przykład twarde cukierki.
Wniosek autorek: liczy się nie sama konsystencja, tylko to, czy pasuje do sposobu, w jaki ktoś lubi jeść. Ktoś, kto lubi mocno gryźć, i ktoś, kto woli miękkie, mogą ocenić ten sam budyń zupełnie inaczej.
Jedzenie, którego konsystencja zaskakuje
Niektóre produkty są znane bardziej z tego, jak się je czuje w ustach, niż z samego smaku. Przy pierwszej próbie zwykle najpierw zauważa się konsystencję:
- Natto: sfermentowana soja połączona lepkimi nitkami, które ciągną się od miseczki do pałeczek.
- Okra: miękkie strąki, które po pokrojeniu i ugotowaniu robią się śliskie.
- Jeżowiec: miękki i kremowy, rozpływa się na języku jak budyń.
- Jajko stuletnie: galaretowate białko wokół kremowego żółtka.
- Mochi: ryżowe ciasteczka, miękkie, rozciągliwe i mocno ciągnące się.
- Perełki tapiokowe w bubble tea: sprężyste kulki, których urok polega głównie na gryzieniu.
Konsystencja to też częsty powód, dla którego niektóre smaki trzeba polubić z czasem: smak może pasować, ale do odczucia w ustach przyzwyczajamy się dopiero po kilku próbach.
Kokumi: pełnia niektórych potraw
Kokumi to japońskie słowo na wrażenie pełni, gęstości i długo utrzymującego się smaku, które dają niektóre potrawy ponad swój podstawowy smak. Japońscy badacze oceniali je według trzech cech: gęstości, ciągłości i wypełnienia ust, czyli wrażenia, że smak wypełnia całe usta. Substancje, które je wywołują, na przykład glutation z ekstraktu drożdżowego, same prawie nie mają smaku, ale wzmacniają smak słony, słodki i umami (zobacz badanie z 2010 roku w źródłach). Kokumi leży więc na granicy między smakiem a odczuciem w ustach.
Jak opisać mouthfeel
Żeby opisać odczucie w ustach, zwróć uwagę na trzy momenty:
- Pierwszy kęs. Jest twarde czy miękkie, chrupiące czy ustępujące? Czy słychać dźwięk?
- Podczas żucia. Zostaje zwarte, robi się kremowe, lepkie czy się kruszy? Jak długo to trwa?
- Po przełknięciu. Usta są czyste, oblepione, suche czy coś w nich szczypie?
Tabela powyżej podsuwa odpowiednie słowa. Z czasem zauważysz, który z tych momentów jest dla ciebie najważniejszy. Warto to wiedzieć, bo ta sama konsystencja dla jednej osoby jest ulubiona, a dla drugiej jest powodem, żeby odsunąć talerz.
Jakie konsystencje lubisz?
Jedni uwielbiają chrupanie, inni wolą wszystko miękkie i kremowe. Taste10 poznaje twój smak, także konsystencje, które lubisz, i przewiduje, jak bardzo zasmakuje ci jedzenie albo napój, zanim tego spróbujesz, z uzasadnieniem.
Taste10 jest w fazie testów. Chcesz wypróbować je wcześniej? Napisz do nas.
Pytania i odpowiedzi
Co znaczy mouthfeel?
Mouthfeel to wrażenie, jakie jedzenie lub napój wywołuje w ustach: jak twarde, miękkie, chrupiące, ciągnące się, kremowe, śliskie, musujące albo suche się wydaje. To coś innego niż smak i zapach.
Czy mouthfeel to to samo co konsystencja?
Prawie. Konsystencja to największa część mouthfeel, ale należą do niego też wrażenia takie jak szczypanie bąbelków i suche, szorstkie odczucie po mocnej herbacie.
Czym różni się crispy od crunchy?
Crispy to jedzenie suche i łamliwe, które pęka od razu z wysokim dźwiękiem, jak chipsy. Crunchy jest bardziej zwarte i pęka wiele razy z niższym dźwiękiem podczas żucia, jak surowa marchewka albo orzechy. Po polsku oba są chrupiące.
Dlaczego niektórzy nie lubią pewnych konsystencji?
Ludzie lubią jeść na różne sposoby. Badanie z 2015 roku podzieliło 500 osób na cztery grupy: lubiących długo żuć, mocno gryźć, miękkie jedzenie i ssanie. Lubimy to, co pasuje do naszego sposobu jedzenia.
Co to jest kokumi?
Kokumi to japońskie słowo na wrażenie pełni, gęstości i długo utrzymującego się smaku. Substancje, które je wywołują, same prawie nie mają smaku, ale wzmacniają smak słony, słodki i umami.
Więcej o smaku
- Co znaczy cierpki smak w jedzeniu i napojach?
- Smak umami: co to jest? Piąty smak w prostych słowach
- Jak smakuje natto?
- Dlaczego niektóre smaki uczymy się lubić z czasem?
Źródła
- Merriam-Webster Dictionary: mouthfeel. merriam-webster.com/dictionary/mouthfeel
- Tunick, M.H. et al. Critical evaluation of crispy and crunchy textures: a review. International Journal of Food Properties, 16(5), 949-963 (2013). doi.org/10.1080/10942912.2011.573116
- Jeltema, M., Beckley, J. and Vahalik, J. Model for understanding consumer textural food choice. Food Science & Nutrition, 3(3), 202-212 (2015). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4431788
- Ohsu, T. et al. Involvement of the calcium-sensing receptor in human taste perception. Journal of Biological Chemistry, 285(2), 1016-1022 (2010). pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2801228